Te Haerenga o Tane

 

Na i muri o enei mahi a ratau ka whakaarotia te haere o Taane-nui-a-rangi ki te toi o nga rangi. Ka kaikatia e Whiro-te-tipua kia wawe ko ia te taha i mua. Ka haere a Whiro ma te taepatanga o nga rangi piki ai ki runga kia eke ia ki te toi o nga rangi tuhaha. Ka aua atu te haerenga o Whiro ka kii atu a Taane ki nga tuakana ki a Tawhirimatea ki a Tamakaka ki a Tupai-Atau kia haere ratau. Ka haere ratou. Na te whanau a Paraweranui i taiapo haere. Ka haere i te ara tiatia. Ko taua whanau tenei na ana ra to ratou papa i kawe ki te toi o nga rangi. Koia tenei ratau:-

  • Ko Titi-Parauri
  • Ko Titi-Matanginui
  • Ko Titi-Matakaka
  • Ko Titi-Arurangi

Koia tenei te whanau a Tawhirimatea na ana nei a Taane-nui-a-rangi i kawe ki te pumotomoto o Tawhirirangi. Ko ona hoa i haere ai ratou,

  • Ko Rangiihiihi-matua
  • Ko Tukapua
  • Ko Tawhirimatea
  • Ko Takawairangi
  • Ko Ataata-o-te-rangi

Ko enei whakamutunga nei i haere tonu i a Taane-nui-a-rangi ki Rangi-Naonao-Ariki ki a Kautu ki a Tapuhikura. Ko nga tangata tera hei taunga atu ki roto i Tauru-o-te-rangi. Ka purea a Taane-nui-a-rangi ki reira e Kautu raua ko Tapuhikura. Ka hoki iho i reira a Tawhirimatea, a Uruao, a Rangiihiihi-matua. Ka hoki iho enei ki a Papa-tua-nuku nei. Ka haere ki te kawe i a Taane-nui-a-rangi ki Tiritiri-o-matangi a te Ataata-o-te-rangi, a Takawai-rangi.

Kaati tera a Whiri-te-tipua kua tae ake ki Rangi-nui ki Rangi-tamaku. Ka rongo kua taha a Taane-nui-a-rangi. Ka whaia e Whiro ki Rangi-Parauri, kaore i mau. Ka kiia atu e te hunaonga, "E hoki e kore e taea e koe. He tangata tena kua oti te pure ki runga o Maunganui e Ruatau e Rehua." Ka pa te pouri ki a Whiro-te-tipua.

Ka tukua e Whiro tini o Poto

  • Naonao
  • Roo
  • Peketua
  • Pepe-te-nuinui
  • Pekepeke-Haratua
  • Taungahue
  • Keea
  • Kee-rangi
  • Karearea
  • Peka
  • Popo

Koia nei tona taua i tuku ai hei whai i a Taane-nui-a-rangi, hei pao, heo kape mai i nga toto o Taane-nui-a-rangi kia riro mai i a ia kia mate ai a Taanui-a-rangi.

Ka haere te taua nei ki te whai i a Taane-nui-a-rangi. Ka eke i te paehuakai o Rangi-Tiritiri-o-matangi. Ke eke te taua nei. Whakaeke rawa ake ki runga i a Taane-nui-a-rangi kore rawa i tata, e miroia ana e Tini o Parauri ma ra. Kore rawa i tata mai.

Ka tae a Taane-nui-a-rangi ki te pumotomoto o Tawhiri-rangi. Ka uru a Taane-nui-a-rangi ki roto i Tawhirirangi. I reira hoki a Ruatau, a Aitu-Pawa, a Rehua, a Puhaorangi, a Ohomairangi, a Te Pura-o-te-rangi, a Te Rangi-Haupapa, me te tini o nga Whatukura e tatari mai ana ki a ia.

Na ka hoki iho te taua a Whiro-te-tipua ki Rangi-Naonao-Ariki tauwhanga ai kia Taane-nui-o-rangi ina hoki ia.

Na ka tomo a Taane-nui-a-rangi ma te Koropihanga o te tahu tuarongo o te whare o Tawhirirangi. Ka puta ia ki te toi-o-nga-rangi i naianei. Ka kawea e Ruatau, e Puhaorangi, a Ohomairangi ki te whai o Rongomai ki reira pure ai. Ka tohia enei ingoa kia Taane-nui-a-rangi.

  1. Taane-nui-rangi
  2. Taane-matua
  3. Taane-te-Waananga-a-Rangi
  4. Taane-te-Waiora
  5. Taane-Torokaha
  6. Taane-Tahurangi
  7. Taane-Maikiroa

Koia tenei ona ingoa i tohia ai ia a Puhaorangi, e Ohomairangi. engari ko te ingoa tuatahi ra na Ruatau raua ko Rehua-i-tua i tohu i runga o Maunganui kiia ake ra. e taua.

Na ka mutu nei tera mahi, ka kawea a Taane-nui-a-rangi ki roto o Matangireia. I reira a Io e taupua ana mai kia Taane-nui-a-rangi. Ka tae atu ka ui mai a Io, "Na wai taua?" Ka mea a Taane-nui-a-rangi, "Na Rangiuiuia Tamakurangi na Tuanuku to pia e Io-matua e ii." Na ka patai ma a Io, "Ko wai to hoa e Taane-matua?" Ka mea a Taane-nui-a-rangi, "Ko taku tuakana ko Whiro-te-tipua, i tika na te taepatanga o nga rangi kake ake ai." Ka mea atu a Io, "E kore to tuakana e eke ake. Kei te tarahaunga puhi o nga rangi tuhaha." Ka mea atu ano a Io, "He aha te take i kake ake ai koe?" Ka mea mai a Taane-matua, Ko nga kete waitau o Rangi-nui raua ko Papa-tu-a-nuku nana au i kake ai ki a koe e urutau e Io e i." Ka mea a Io, "Me haere taua ki roto i te rauroha." Ka tae ki roto i te rauroha i reira te tini o te whatukura o nga mareikura e noho ana. Ka purea ano a Taane-matua ki roto i te rauroha. Ka mutu katahi ka uru atu ki roto i Rangiatea. I reira ka homai e nga Whatukur nga kete e toru me nga whatu e roa. He kowhatu atua nga whatu nei. Koia tenei nga ingoa o aua kete nei me nga whatu e rua:

  1. Te Kete Uruuru-matua o te Rongonui o te Pai, o te Aroha.
  2. Te Kete Uruuru-rangi o nga karakia katoa a te tangata.
  3. Te Kete Uruuru-tau o te Pakanga ki te tangata, ki te mahi o te kai, o te patu, i te rakau, i te kowhatu i te oneone, o nga mea katoa, hei whakahangai i te pai i te ora, aha koa he aha te mahi.

Na ko nga whatu e rua, nei ko nga ingoa o aua whatu e rua ko,. Ko enei whatu he kowhatu ma he hukaatai te ahua, ara, he ma te korero. He kowhatu tohu i nga hiahia o te tangata, aha koa pai, kino ranei. He kowhatu tapu e waiho ana hei whakaputanga i nga tangata e akona ana, ara, e nohoia ana a runga e te tangata e whakaputaia ana i roto i te whare wananga. Ka mutu nga karakia ka whakapa nga waha ki te kowhatu nei. Ka mutu katahi ka haere ki waho o te whare wananga te tangata e whakaputaia ana.

Na ka riro mai nga kete e toru o te wananga nei me nga whatu e rua nei. Ka haere mai nga whatukura ki te wawe iho i a Taane-te-Wananga-a-Rangi, me nga wananga me nga whatu e rua nei, ko Ruatau. ko Rehua, ko Aitu-Pawa me tona tini o te Whatukura. Ka tae mai ki Tiritiri-o-Matangi. I reira ta ratau whanau e tatari atu ana me Takawairangi me te Ataata. Whakauru mai era te aitanga a Huru-tea-rangi tamahine a Tapuhikura taina o Rangitamaku, koia tenei:-

  1. Titi-a-toa
  2. Titi-Atamai
  3. Titi-Matanginui
  4. Titi-Mataura
  5. Titi-Parauri
  6. Titi-Puhikura
  7. Titi-Titimatakaka
  8. Titi-Kaurunui
  9. Titi-Rorohau
  10. Titi-te-Apuhau
  11. Titi-te-Apu-nui
  12. Titi-te-Apu-Parauri

Koia tenei taua whanau a Tawhirimatea raua ko Paraweranui nana te whanau e kiia ake nei me etahi atu tona tini noa atu. Ma Moihi e ata whakataweke e pau ai te whakatutira ki a koe. Ko Tapuhikura me te wahine a Tarapae nga kai-tiaki o a raua mokopuna i runga o Tihi-o-manono i roto i to ratau whare i Mariiri-kapua. Ko te marae o to ratau whare ko Maraenui. Ko te mahi a te whanau nei he ta potaka. Ko Tahuaroa te marae potaka. Ko to ratau taumata e whakatatai iho ai te titiro ki te tuara o to ratau tipuna ko Paroro-rangi. Kei Rangi-Naonao-Ariki te wahi i noho ai te whanau nei.

Na ka heke iho a Taane-matua me nga whatukura ki raro nei. Ka tae mai ki Rangi-te-wawana e whakaeketia ana e te taua a Whiro-te-tipua. Koia tenei tona taua.

  1. Pekepeke Mataruwai
  2. Te Pekepeke Haurutua
  3. Te Pekepeke Harakuku
  4. Te Pekepeke Riwaru
  5. Te Pekepeke Matanui

Ka kitea te taua nei ka patua e te ope a Taane-matua i konei. Ka mate te taua a Whiro-te-tipua. I te Rangi-haupapa taua matenga. Ka riro herehere mai enei ki Papa-tu-a-nuku nei. Koia tenei o ratau ingoa:

  1. He Kaahu
  2. He Karearea
  3. He Matuku
  4. He Kea
  5. He Kakapo
  6. He Pekapeka
  7. He Ruru
  8. He Kakariki

Ko nga mokopuna tenei a Keerangi ka riro herehere mai nei:

  1. He Waeroa
  2. He Namu poto
  3. He Naonao
  4. He Roo
  5. He Wetaa
  6. He Pepe
  7. He Rango
  8. He Kowhitiwhiti

me etahi atu mea penei katoa te ahua. Koia nei te take i riro mai ai ki konei

 

 

previous | contents | next